Nie pytajmy, co biskup Łaskarz może dla nas zrobić…
Minął właśnie Rok Mieczysława G. Bekkera, polskiego uczonego, który rozsławił nasze miasto i kraj w świecie jako twórca systemów jezdnych łazika księżycowego, użytego w misjach kosmicznych NASA. Rok 2026 będzie należał do Andrzeja Łaskarza, biskupa poznańskiego, ambasadora Polski w świecie, który zmienił oblicze dyplomacji, już w średniowieczu. To kolejna wielka postać, którą będziemy poznawać na nowo, a która poniosła imię Gosławic i Konina w świat. O tym, że warto o niej mówić, pisać, dyskutować – rozmawiali zebrani w IAK Dom Zemełka przedstawiciele Miasta, radnych, instytucji miejskich, organizacji pozarządowych, dziennikarze i młodzież. Spotkanie odbyło się 8 stycznia.
Duchem, który poruszył temat zapomnianego niesłusznie biskupa, jest koniński badacz dziejów, Jerzy Łojko, który powiedział, że słynny dyplomata jest jego miłością od 1971 r. Teksty o Łaskarzu ukazywały się na przestrzeni lat w „Rocznikach Konińskich”, do których odsyłał młodych ludzi szef Archiwum Państwowego w Poznaniu, oddział w Koninie – Piotr Rybczyński. W 2014 r. odbyła się sesja naukowa poświęcona biskupowi Łaskarzowi, prowadzonej przez prof. Tomasza Jurka, w której wykłady wygłosili Tomasz Gidaszewski z Instytutu Historycznego PAN w Poznaniu („Biskup poznański Andrzej Łaskarz. Pomiędzy Koninem a Rzymem”), dr Paweł Dembiński (o poznańskiej kapitule katedralnej w czasach Andrzeja Łaskarza), Adam Kozak (obaj IH PAN Poznań; o kancelarii i dokumentach biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarza) oraz Jerzy Łojko (nt. dziedzictwa kulturowego po Łaskarzu). W 2016 r. Wydawnictwie Miejskiej Biblioteki Publicznej Setidava ukazała się książka „Andrzej Łaskarz. Dyplomata, duchowny 1362-1426”.
Kim był Andrzej Łaskarz?
Wywodził się z Gosławic. Jego nazwisko brzmi także Laskarz lub Łaskarzyc, herbu Godziemba (można z nim wiązać herb z fryzu heraldycznego w kaplicy św. Jakuba Apostoła zw. Starszym znajdującego się w pocysterskim opactwie w Lądzie nad Wartą). Był synem Łaszcza, łowczego konińskiego, spowinowaconym z rycerzem Zawiszą Czarnym. Był prepozytem włocławskim (od 1392 r.), kanonikiem płockim, krakowskim, wrocławskim i poznańskim. Dziekanem krakowskim został w 1413 r. W maju 1414 r. wybrano go na biskupa poznańskiego, a w listopadzie tego samego roku wyjechał z delegacją polską na sobór.
Był dyplomatą, doktorem prawa Uniwersytetu Padewskiego (1405 r.), a nade wszystko jednym z architektów polskiej polityki zagranicznej w dobie średniowiecza, który wprowadził Królestwo Polskie na arenę polityczną ówczesnej Europy. Znajdował się w ścisłym gronie doradców króla Władysława Jagiełły, był kanclerzem królowej Jadwigi. Na Soborze Powszechnym Piętnastej Konstancji w l. 1415-1418 wystawił Polsce znakomite świadectwo. Odbywał liczne poselstwa do Węgier, państwa zakonnego w Prusach, Czech, Rzymu, Pragi, Heidelbergu, Padwy, Pizy czy Ziemi Świętej. Wraz z kasztelanem kaliskim Januszem z Tuliszkowa, rektorem Uniwersytetu Krakowskiego Pawłem Włodkowicem, bliskim krewnym archidiakonem gnieźnieńskim Mikołajem Kiczką, znanym jako rektor Uniwersytetu w Padwie (1418 r.), z rycerzem Zawiszą Czarnym z Garbowa, należał do grona wybitnych dyplomatów za panowania Jagiełły.
Do kraju powrócił w 1418 r., pracując wyłącznie dla diecezji poznańskiej. Był odsuwany stopniowo od znaczących misji dyplomatycznych, ale w 1422 r., zeznawał jeszcze w procesie polsko-krzyżackim. Odszedł w Gosławicach – i tu zdania są podzielone, czy było to 23 czy 24 sierpnia 1426 r. Datę jego śmierci zawiera nekrolog klasztoru cysterskiego w Lądzie (członkowie rodziny biskupa byli jego dobrodziejami).
Z Gosławicami i Andrzejem Łaskarzem wiążą się dwa cenne zabytki architektury średniowiecznej – kościół parafialny św. Andrzeja Apostoła (1444 r.) z unikatowym zespołem herbów przedstawionych na wspornikach żebrowania sklepienia (jedna z 7 pereł architektonicznych w Europie wzniesiona na planie oktagonu) oraz zamek, ufundowany przez biskupa, który rozbudował jego bratanek – Jan z Lichenia, będący teraz częścią kompleksu muzealnego.
Co przyniesie Rok Łaskarza miastu i jak będziemy sławić jego imię?
Kalendarzem wydarzeń związanych z Rokiem Andrzeja Łaskarza będzie się zajmował Wydział Kultury Urzędu Miejskiego w Koninie. Na stronie Miasta powstanie osobna zakładka. Kalendarz będzie żywy, bo pomysłów jeszcze przybędzie.
Wiemy już, że tancerka, instruktorka i choreografka Katarzyna Łapaj-Strzykowska zrealizuje spektakl taneczny „Wiersz na śmierć”, poświęcony biskupowi, Miasto przyznało już na ten cel stypendium. III Liceum Ogólnokształcące im. Kamila Cypriana Norwida zorganizuje grę miejską i escape room, gdzie – w Gosławicach czy w szkole, pozostaje jeszcze kwestią do dyskusji.
Nadzór merytoryczny nad Rokiem Andrzeja Łaskarza ma Towarzystwo Przyjaciół Konina pod egidą Jerzego Łojko, który podkreślił, że biskup i dyplomata przeniósł Polskę do Europy, a Europę do Polski w dwie dekady swojej działalności. Zaproponował też wykład, który odbędzie się już 13 stycznia o 18.30 w Centrum Organizacji Pozarządowych oraz wystawę, która zostanie uzupełniona fotografiami z Austrii i Włoch, gdzie urzędował Łaskarz. Chce również podjąć współpracę z polskim MSZ-em i zrealizować panel dyskusyjny nt. tworzenia przez Łaskarza teorii dyplomacji. Koniński historyk podkreślał też jego umiejętność zjednywania sojuszników, w szczególności dla podtrzymywania Unii Korony z Litwą oraz wielowątkowego działania w kościele, polityce i społeczeństwie.
Mówił też, że Gosławice położone na Złotym Szlaku wiodącym od Norymbergi, przez Pragę po Wrocław były miejscem, przez które przemierzały hufce państwa zakonnego przeciw „niewiernym” ze Żmudzi i Litwy, zawijał do nich Karol IV Luksemburski, cesarz Rzeszy oraz książęta czescy. – To wszystko świadczy o tym, że działalność Łaskarza wymyka się granicom – powiedział Łojko.
Z okazji 600. rocznicy śmierci dyplomaty 24 sierpnia o 18.00 zostanie odprawiona msza święta w kościele pw. Świętego Andrzeja Apostoła w Gosławicach.
Proponowane były również gry miejskie, wykorzystanie citylightów do szerzenia wiedzy o Łaskarzu, spacery, konkursy plastyczne, koncerty muzyki dawnej, trasa z ciekawostkami nt. biskupa, wystawy, wykłady otwarte, wykorzystanie multimediów i AI, folder, zakładka do książki, magnesy, pocztówki, rajd rowerowy do Gosławic, warsztaty kaligrafii i tworzenia pieczęci, konferencje naukowe, imieniny biskupa na zamku w Gosławicach. Może ulica? Bo przecież w Poznaniu Łaskarz ją ma. A może i spektakl o nim, bo scenariusz jest gotowy. W 2012 r. zrealizował go w kościele Krzysztof Gorczyca z Muzeum Okręgowego w Koninie wspólnie z uczniami z SP 9. Pojawił się również apel do władz miasta o przyznanie pieniędzy na dalsze badania nad działalnością biskupa Andrzeja Łaskarza, bo właśnie z nich czerpiemy wiedzę o nim.
Jerzy Łojko podkreślił, że Łaskarzyc, który nigdy nie był w Koninie, pochodził z Gosławic, a większość życia spędził na dyplomatycznych misjach, rozsławił imię naszego miasta w świecie. Nie pytamy więc, co biskup możę jeszcze dla nas zrobić, lecz co my możemy zrobić teraz dla niego.
Źródło tekstu: KCK / Fot. Miasto Konin / grafika AI
